Artykuł ten wyjaśnia kluczową różnicę między skutecznością teoretyczną szczepionki (vaccine efficacy) — ocenianą w kontrolowanych, optymalnych warunkach badań klinicznych — a jej skutecznością praktyczną (vaccine effectiveness), która mierzy działanie programu szczepień w populacji. W pracy omówiliśmy metody epidemiologiczne stosowane do oceny skuteczności w praktyce (takie jak badania kohortowe i kliniczno-kontrolne) oraz opisaliśmy częste źródła błędów systematycznych i analitycznych. Na koniec przeanalizowaliśmy koncepcję odporności zbiorowiskowej, wyjaśniając, jak odpowiedni poziom zaszczepienia populacji chroni osoby niezaszczepione poprzez ograniczenie transmisji patogenu, zwracając przy tym uwagę na wpływ struktur społecznych i zróżnicowania geograficznego na kontrolę chorób.
Przegląd ten powstał w ramach szerszego projektu edukacyjnego mającego na celu przybliżenie metodologii epidemiologicznej lekarzom chorób zakaźnych w Polsce. Mój przełożony, prof. Andrzej Zieliński, zaproponował mi przygotowanie wykładu plenarnego oraz artykułu przeglądowego podsumowującego metody pomiaru skuteczności szczepień. Było to moje pierwsze doświadczenie z wygłoszeniem wykładu inauguracyjnego podczas ceremonii otwarcia Zjazdu Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych. Do dziś nie mam pewności, na ile ten edukacyjny wysiłek się powiódł, gdyż wykład miał dość techniczny charakter, a uczestnicy sesji otwarcia spodziewali się raczej wystąpienia o charakterze bardziej ogólnym i strategicznym 🙂